~अभय आचार्य
अहिले म २३ वर्षको भएँ। बाल्यकालमा दशैँसँग जोडिएको एउटा छुट्टै अनुभूति थियो, जसलाई छुन र महसुस गर्न सकिन्थ्यो। नयाँ लुगा किन्न असनका गल्लीहरू घुम्ने उत्सुकता, घरमा पाकिरहेका परिकारहरूको सुगन्ध, आफन्तहरू आउने चहलपहल, तासका पत्तीहरू फेटिँदै गरेको दृश्य, खुसीले खचाखच भरिएको बसमा घर फर्किने लामो यात्रा अनि टीकाको दिन गन्ने व्यग्रता। सामान्य लाग्ने कुराहरूमा पनि कुनै विशेष महत्त्व लुकेको हुन्थ्यो। केही दिनका लागि जीवन ठप्प भएजस्तो लाग्थ्यो र सबै कुरा अरू बेलाभन्दा फरक महसुस हुन्थ्यो। तर सायद हामीले एकैपटक दुईवटा कुरालाई सम्झिरहेका हुन्छौँ – त्यतिबेलाको दशैँ र त्यो दशैँ अनुभव गरिरहेका हामी स्वयंलाई।
बाल्यकालमा दशैँको उत्साह सिर्जना गर्नुपर्ने जिम्मेवारी हाम्रो थिएन। कसैले हाम्रा लागि लुगा किनिदिन्थ्यो, कसैले खाना पकाउँथ्यो, कसैले घर जाने यात्राको व्यवस्था मिलाइदिन्थ्यो। हामी त केवल चाडपर्व आउने प्रतीक्षामा रमाइरहेका हुन्थ्यौँ। तर उमेर बढ्दै जाँदा हामीले त्यो जादु पछाडिको वास्तविकता देख्न थाल्यौँ। अब हामी नै सबै कुरा मिलाउने, खर्चको चिन्ता गर्ने, काम र पढाइको तालमेल मिलाउने अनि सबैको जीवन आ-आफ्नै गतिमा अघि बढिरहेका बेला एकअर्कासँग समय मिलाउने मानिस बन्यौँ। अनि सायद, हामी सानो हुँदा महसुस गरेजसरी आजभोलि दशैँका बेला संसार नै केही समयका लागि थामिँदैन।
हामी प्रायः आजको नयाँ पुस्ताले हामीले मनाएजस्तो दशैँ अनुभव गर्न नपाएको कुरा गर्छौँ। तर हरेक पुस्ताले एउटा चाडपर्व विरासतमा पाउँछ, तर त्यो चाडपर्व कहिल्यै ठ्याक्कै उस्तै हुँदैन। सायद हरेक दशकले दशैँको आफ्नै स्वरूप सिर्जना गर्छ। जुन पुस्ताले दशैँ मनाइरहेको हुन्छ, त्यसका लागि त्यो समयातीत र सधैँ उस्तै रहने पर्वजस्तो लाग्छ। तर हरेक वर्ष बित्दै जाँदा त्यसले बिस्तारै नयाँ स्वरूपलाई ठाउँ दिँदै जान्छ। लुगाहरू फेरिन्छन्, खानपान उस्तै रहन्छ, घरवरपरका मानिसहरू बदलिन्छन्, यात्राहरू छोटिन्छन् र तासका पत्तीहरू हराउँदै जान्छन्। यी सबैको ठाउँमा अरू केही आउँछन्। तर पनि परम्पराले आफ्नो आकर्षण गुमाइसकेको छैन। बदलिएका त केवल ती परिस्थितिहरू हुन्, जसले कुनै समय त्यो आकर्षणलाई सम्भव बनाउँथे। त्यो आकर्षण त अझै पनि सम्झनाका ती जीवन्त तस्बिरहरूमा बाँचेको छ – पिङ, गाउँ, गाउँसम्मका यात्राहरू, मिठा परिकार र ती मानिसहरू, जसले दशैँलाई दशैँ बनाउँथे।
सायद कुनै दिन आजको नयाँ पुस्ताले पनि आफ्नै दशैँलाई फर्केर हेर्नेछ र त्यो बेलाको विशेष जादु कहाँ हरायो भनेर सोच्नेछ। उनीहरूले त्यस्ता कुराहरू सम्झेर मन दुखाउनेछन्, जसलाई हामी अहिले खासै महत्त्वपूर्ण ठान्दैनौँ। अनि आजका ती क्षणहरूलाई सम्झनेछन्, जसलाई हामी अहिले खासै ध्यान दिएर हेर्दैनौँ होला।
सायद परम्परा भनेकै यही हो। यसको मिठासभित्र लुकेको अलिकति तीतोपन, अनि त्यसैमा रहेको सुन्दरता। हामी अरू कसैले सिर्जना गरेको परम्पराको स्वरूपलाई विरासतका रूपमा ग्रहण गर्छौँ र जीवनभर त्यसलाई मनाउने तरिका नै एक मात्र सही तरिका हो भन्ने विश्वासमा बाँच्छौँ। अन्ततः एक दिन हामीले बुझ्छौँ – हामी त केवल केही समयका लागि त्यस परम्पराको जिम्मेवारी सम्हाल्ने संरक्षक मात्र रहेछौँ।
दशैँ सायद अब पहिलेको जस्तो रहेन। तर सायद कुनै पनि दशैँ सधैँ उस्तै रहिरहनका लागि बनेकै थिएन।
